Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) Nedir? BES’ten Farkları Nelerdir?

Türkiye’nin sosyal güvenlik yapısında köklü bir reform dönemi başlıyor. 2025-2027 Orta Vadeli Programı kapsamında hayata geçirilmesi planlanan Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES), çalışma hayatının en önemli gündem maddelerinden biri haline gelmiştir. Çalışanların emeklilik döneminde refah seviyelerini korumalarını ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) maaşlarına ek olarak ikinci bir emeklilik maaşı elde etmelerini amaçlayan bu fon bazlı tasarruf modeli, mevcut Bireysel Emeklilik Sistemi’nden (BES) farklı yasal ve mali temellere dayanmaktadır. Yakın zamanda çalışma hayatına dahil olacak TES’in ne olduğunu, işleyiş mekanizmasını ve mevcut BES ile arasındaki yapısal farkları tüm detaylarıyla inceliyoruz.

Türkiye’deki mevcut emeklilik yapısı üç basamaklı bir şema üzerine kurulmuştur:

• Birinci Basamak: Sosyal Güvenlik Sistemi (SGK) kapsamında, devlet güvencesiyle sağlanan zorunlu emeklilik.
• İkinci Basamak (TES): İşveren katkısının da dahil edildiği, çalışan maaşından kesinti yapılan ve fonlarda değerlendirilen yeni model.
• Üçüncü Basamak: Tamamen gönüllü katılıma dayalı mevcut Bireysel Emeklilik Sistemi (BES).

TES ile amaçlanan, bireylerin emeklilik dönemine ulaştıklarında sadece SGK maaşıyla yetinmeyip, yaşam standartlarını koruyacak ek bir finansal güvenceye kavuşmalarıdır.

TES Nasıl Çalışır? Kesinti Oranları Ne Kadar?

Sistemin işleyişi, her ay düzenli olarak yapılan kesinti ve katkıların profesyonel fon yöneticileri tarafından, devlet denetimindeki merkezi bir yapıda uzun vadeli yatırım araçlarında değerlendirilmesine dayanır. Finansal havuz şu üç kaynaktan beslenmektedir:

• Çalışan Katkısı (Maaş Kesintisi): Çalışanın brüt maaşından her ay otomatik olarak %3 oranında kesinti yapılır ve TES fonuna aktarılır.
• İşveren Katkısı: İşveren, çalışanın bu birikimine ek olarak kendisi de %3 oranında zorunlu bir fon katkısı sağlamakla yükümlüdür.
• Devlet Teşviki: Devlet, toplanan bu birikimlere %30 oranında ek katkı sağlayarak sistemi destekler.

Biriken bu fonlar, katılımcı devletin belirlediği emeklilik kriterlerine ulaştığında, SGK emeklilik maaşına ek olarak “tamamlayıcı maaş” şeklinde ödenmeye başlar.

BES ve TES Arasındaki Temel Farklar Nelerdir?

TES, mevcut BES’ten katılım zorunluluğundan çıkış şartlarına, fon yönetiminden ödeme şekline kadar çok ciddi yapısal farklarla ayrılmaktadır:

1. Katılım ve Esneklik Şartları

• BES (Otomatik Katılım/OKS): 2017’den bu yana uygulanan bu sistemde sadece 45 yaş altı çalışanlar otomatik olarak dahil edilir. Katılımcılar istedikleri zaman sistemden ayrılma (cayma) hakkına sahiptir.
• TES: Sektör ve yaş sınırı gözetmeksizin tüm çalışanlar için zorunlu bir sistemdir. Girişten sonra cayma hakkı bulunmaz ve en az 10 yıl sistemde kalma şartı aranır.

2. İşveren Katkısı

• BES: İşverenin çalışan adına fona herhangi bir maddi katkı yapma zorunluluğu yoktur.
• TES: İşveren, her bir çalışanı için %3 oranında ek mali katkı sağlamak zorundadır.

3. Fonların Yönetimi

• BES: Fonlar, özel bireysel emeklilik şirketleri tarafından yönetilir.
• TES: Birikimler daha merkezi ve doğrudan devlet denetiminde olan bir mekanizma ile idare edilir.

4. Birikimlere Erişim ve Hak Kazanma Yaşı

• BES: Katılımcılar 10 yıl sistemde kalıp 56 yaşını doldurduklarında emeklilik hakkı kazanır ve birikimlerini toplu para veya maaş olarak alabilirler.
• TES: Birikimlere erişim tamamen SGK emeklilik yaşı ile uyumludur.
  • 09.09.1999 – 30.04.2008 arası sigorta girişlilerde: Kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş.
  • 01.05.2008 sonrası sigorta girişlilerde: Kadınlarda 58-65, erkeklerde 60-65 yaş arası kademeli sınır geçerlidir.

5. Mevcut BES ile Birleştirme Durumu

TES yürürlüğe girdiğinde, mevcut otomatik katılım esaslı BES (OKS) uygulaması doğrudan TES’e entegre edilecektir. Çalışanların maaşından hem BES hem de TES için ayrı ayrı kesinti yapılmayacak, sistem tek bir %3’lük TES kesintisi üzerinden yürütülecektir.

Reformun Ekonomik ve Sosyal Etkileri

Sistem uygulamaya konulduğunda işçi, işveren ve devlet kanadında şu mali yansımalar meydana gelecektir:

• Çalışan Açısından: Uzun vadede Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan alınacak emekli maaşına ek olarak ikinci bir maaş garantisi sunması en büyük finansal kazançtır. Düzenli birikimler sayesinde emeklilik döneminde oluşabilecek yaşam standardı kayıpları önlenmiş olur.
• İşveren Açısından: Çalışanlara güçlü bir gelecek güvencesi sunulmasını sağlar. İşverenler de her çalışan için sisteme %3 oranında katkı payı aktararak bu birikim sürecine dahil olur.
• Devlet Açısından: Ülke içindeki uzun vadeli tasarruf oranlarını yukarı çekecek devasa bir kurumsal fon yapısı oluşturur. Elde edilen bu büyük kaynak havuzu, uzun vadede makroekonomik istikrarı desteklemek ve kamu yatırımlarını finanse etmek adına stratejik bir değer taşır.