İKAM: Katılım Finans Ekosistem Raporu 2025 Yayımlandı

İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı bünyesindeki İslam İktisadı Araştırma Merkezi (İKAM), Alan İzleme Raporları serisinin 30. sayısı olan “Katılım Finans Ekosistem Raporu 2025” çalışmasını kamuoyuna duyurdu. Türkiye’deki katılım finans yapısının bankacılık ekseninden çok boyutlu bir ekosisteme dönüştüğünü ortaya koyan rapor; katılım bankacılığından tasarruf finansmanına, katılım sigortacılığından fintek ve sukuk ihraçlarına kadar geniş bir yelpazeyi kamuya açık verilerle mercek altına alıyor. Yüksek enflasyon ortamında kaydedilen nominal büyümelerin reel karşılığının ihtiyatla okunması gerektiğine dikkat çekilen çalışmada, niceliksel büyümenin nitelikli gelişime dönüştürülmesi gerektiği vurgulanıyor.

Yüksek kredi maliyetleri ve konvansiyonel finansman kanallarına erişimde yaşanan zorluklar, hanehalkını alternatif modeller arayışına yöneltti. Konut ve araç alımında peşinatsız, katılım esaslı modeller sunan tasarruf finansman şirketleri, %261,8’lik rekor bir artışla toplam işlem hacmini 1 trilyon 211 milyar TL seviyesine çıkardı. Sektörün toplam aktif büyüklüğü %251,1 artış kaydererek 323 milyar TL’ye yükselirken, net kârı 17,5 milyar TL’den 59 milyar TL’ye fırladı ve müşteri sayısı %117 artışla 1,15 milyon sınırını aştı. Sektördeki lisanslı şirket sayısı 9’a, toplam şube sayısı ise 654’e ulaştı.

Katılım bankacılığı tarafında bilanço büyüklükleri artmaya devam ederken, aktif kalitesi ve risk yönetimi öncelikli izleme alanı olarak öne çıktı. Katılım bankalarının toplam aktifleri %62,7 artışla 4,3 trilyon TL’ye, toplanan fonlar 2,8 trilyon TL’ye ve net kâr 85,6 milyar TL’ye ulaştı. Sektörün net kâr rekoruna karşın takipteki alacakları %155 oranında tırmanarak 42,4 milyar TL’ye yükseldi. Özkaynak büyümesinin (%41,2) aktif büyümesinin gerisinde kalması risk odaklı takibi zorunlu kılıyor.

Sektör genelinde fiziki ağın küçülmesi ve dijitalleşmenin hız kazanması eğilimi katılım bankacılığında da belirginleşti. Dijital kanallar üzerinden yapılan işlem hacmi %41 artarak 7,9 trilyon TL’ye, işlem adedi ise %61 artışla 205 milyona çıktı. Bireysel müşterilerin dijital işlem hacmindeki payı %27’den %43’e yükselirken, sektör genelinde son 10 yılda yaklaşık 1.600 şube kapandı ve katılım bankalarındaki toplam çalışan sayısı 22.545 olarak gerçekleşti.

Borsa İstanbul’da işlem gören 591 şirketin 237’si BIST Katılım Tüm Endeksi içerisinde yer alırken, BIST Katılım 100 ve BIST Katılım 50 endeksleri yılı genel endekslerin üzerinde tamamladı. Katılım endeksinin yatırımcı sayısı 4,26 milyona ulaştı. Katılım sigortacılığı prim üretimi %62,9 artışla 70,15 milyar TL’ye ulaşarak %45,9 büyüyen genel sigorta sektörünün üzerinde bir performans sergiledi. Toplam pazardaki payı %5,73’e çıkarken, üretimin %96’sı hayat dışı branşlarda yoğunlaştı.

BES‘te katılımcıların toplam fon tutarı 1,81 trilyon TL’ye ulaşırken, bu tutarın 745,7 milyar TL’lik kısmı katılım esaslı fonlardan oluştu. Otomatik Katılım Sisteminde (OKS) ise sertifikaların %76,8’inin sonlandığı kaydedildi. Katılım bankalarının sukuk ihraç hacmi %58 artarak 215,4 milyar TL’ye çıktı. Türkiye’deki fintek sayısı 1.009’a ulaşırken, 8,4 milyar dolarlık pazar büyüklüğü ile Türkiye dünyanın en büyük 7 İslami fintek pazarı arasında yer aldı. Ancak yeni kurulan fintek sayısı 2021’deki 101 seviyesinden 2025 yılında 16’ya geriledi.

Raporun takdiminde değerlendirmelerde bulunan İLKE Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Av. Ahmet Sait Öner, Türkiye’de katılım finansın belirgin bir dönüşüm geçirdiğini ifade ederek; yüksek enflasyonist ortamda nominal rakamların ihtiyatla analiz edilmesi gerektiğini ve önümüzdeki dönemde temel hedefin niceliksel büyümeyi sürdürülebilir, nitelikli bir gelişime dönüştürmek olduğunu belirtti. Rapor; aktif kalitesinin artırılması, katılım sigortacılığında ürün çeşitliliğinin sağlanması, tasarruf finansman sektöründe denetimlerin sıkılaştırılması ve erken aşama fintek girişimlerinin desteklenmesini öncelikli adımlar olarak sunuyor.