Otomatik Katılımda İngiltere Örneği Tartışıldı

İSTANBUL — Türkiye Sigorta Birliği (TSB) ve İngiliz Sigortacılar Birliği (The ABI) iş birliğiyle düzenlenen “Otomatik Katılımda Tasarruf Kültürü İnşa Etmek: İngiltere Nasıl Başardı?” başlıklı ortak webinar sektörel paydaşların katılımıyla gerçekleştirildi. Webinarda, Birleşik Krallık’ın dünyadaki en başarılı mesleki emeklilik modellerinden biri olarak kabul edilen otomatik katılım sisteminin tarihsel gelişimi, işleyiş mekanizmaları ve Türkiye’deki sisteme yön verebilecek stratejik tavsiyeler kapsamlı şekilde ele alındı.

“Atalet” Gücü Ve Küçük İşletmelerdeki Büyük Dönüşüm

Webinarda aktarılan verilere göre, İngiltere’de 2004 yılındaki Emeklilik Komisyonu reformlarıyla temelleri atılan sistem, teşviklerden ziyade bireylerin “hiçbir şey yapmama” eğilimini (atalet/inertia) avantaja çevirerek büyük bir başarı elde etti. İşe giren çalışanların otomatik olarak sisteme kaydedilmesi ve çıkış (opt-out) süreçlerinin aktif çaba gerektirmesi sayesinde, İngiltere’de sistemden cayma oranı beklentilerin çok altında kalarak yüzde 10 seviyesinde gerçekleşti.

Sistem, özellikle küçük işletmeler ve düşük gelirliler kategorisinde devrim niteliğinde sonuçlar doğurdu. 5 ila 49 çalışanı olan küçük ölçekli özel sektör firmalarında, 2012 yılında yüzde 24 olan sisteme katılım oranı 2024 yılında yüzde 86’ye yükseldi. Medyan ücretin altında kazanan düşük gelir grubundaki çalışanların katılımı ise aynı dönemde yüzde 17’den yüzde 77’ye ulaşarak emekli yoksulluğunun azalmasında kritik bir rol oynadı.

Yüzde 8’lik Katkı Payı Mekanizması Ve Sürdürülebilirlik Tartışmaları

İngiltere’deki otomatik katılım sisteminde, belirlenen bir gelir bandı üzerinden toplam yüzde 8 oranında kesinti yapılıyor. Bu kesintinin yüzde 3’ünü işveren, yüzde 5’ini ise çalışan karşılıyor. Sistemden çıkış yapan katılımcılar ise her 3 yılda bir otomatik olarak sisteme yeniden dahil edilerek tasarrufta süreklilik hedefleniyor.

Buna karşın webinarda, mevcut yüzde 8’lik oranın konforlu bir emeklilik için yetersiz kalmaya başladığı ve ABI tarafından bu oranın en az yüzde 12’ye çıkarılmasının önerildiği belirtildi. Ayrıca gayrimenkul fiyatlarındaki artış nedeniyle 2044 yılına kadar her 3 emekliden 1’inin kiracı olacağı öngörüsü ve serbest meslek çalışanlarının (self-employed) sisteme dahil edilememesi, modelin güncel zayıf yönleri ve tartışma konuları olarak paylaşıldı.

2015 Emeklilik Özgürlükleri Ve Dijital Gelecek

2015 yılına kadar biriken parayla ömür boyu maaş (anüite) alma zorunluluğu bulunan İngiltere’de, bu tarihten sonra katılımcılara paralarını toplu çekme (lump sum), kademeli çekim (draw down) veya esnek başlayıp sabitleme (flex then fix) gibi geniş özgürlükler tanındı. Dijitalleşme vizyonu kapsamında ise birden fazla iş değiştiren çalışanların tüm emeklilik haklarını tek ekrandan görebileceği “Pension Dashboards” (Emeklilik Panelleri) ve emeklilik anında otomatik koruma sağlayan “Rehberli Emeklilik” (Guided Retirement) sistemleri üzerinde teknik çalışmaların sürdüğü aktarıldı.

Türkiye İçin İki Temel Strateji: Politik Uzlaşı Ve Kademelilik

İngiltere deneyiminden yola çıkarak Türkiye gibi yüksek cayma oranlarıyla karşılaşan ülkelere yönelik iki temel tavsiye öne çıktı:

• Politik Konsensüs (Uzlaşı): Emekliliğin uzun vadeli bir yapı olması sebebiyle hükümetler değişse bile modelin korunması adına işverenlerin, sendikaların ve tüm siyasi partilerin ortak bir uzlaşı sağlaması kritik önem taşıyor.
• Kademelilik (Gradualism): Değişimlerin zamana yayılarak yapılması gerekiyor. İngiltere’nin katkı paylarını yüzde 1’den başlatarak kademeli artırdığı ve uygulamaya mali yükü daha kolay sübvanse edebilecek büyük işverenlerle başladığı hatırlatıldı.

Webinarda, Türkiye’de 2017 yılında devreye alınan otomatik katılım sisteminde işveren katkısının yüzde 1 oranında bile sisteme dahil edilememiş olmasının, tasarruf havuzunun büyümesi önündeki en büyük yapısal engellerden biri olduğu teyit edildi.